Υπάρχουν
ταμπέλες που δεν θα τις διαβάσεις ποτέ ακολουθώντας έναν δρόμο. Δεν θα τις δεις
γιατί δεν υπάρχουν, δεν θα μάθεις ποτέ τι γράφουν εάν δεν ψάξεις σε βιβλία.
Είναι όμως «ταμπέλες» σημαντικές, που καθορίζουν τη φυσιογνωμία ενός τόπου και
προσδίδουν γενικότερα ιστορικά και κοινωνικοπολιτικά χαρακτηριστικά.
Είναι φτιαγμένες εδώ και πολλά χρόνια και όσο
περνάει ο καιρός χαλάνε και φθείρονται. Στη θέση τους μπαίνουν οι κανονικές
ταμπέλες των νεοσύστατων δήμων του σχεδίου «Ιω. Καποδίστριας» και η εικόνα
μπερδεύεται ακόμα περισσότερο. Για να καταλάβετε τι εννοώ θα σας δώσω ένα
παράδειγμα. Παλαιότερα δημοσιευμένα κομμάτια σε αυτό εδώ το δισέλιδο
αναφέρονταν σε περιοχές όπως π.χ. τα Κράβαρα ή το Πωγώνι. Πουθενά στην Αιτωλοακαρνανία
και την Ηπειρο, αντίστοιχα, δεν θα βρείτε «ταμπέλες» που να γράφουν ότι μπήκατε
σε αυτή την περιοχή. Αντίθετα θα αναγνώσετε ονόματα γνωστά και άγνωστα των
νεοσύστατων δήμων.
Οι περιοχές αυτές με τις «αόρατες» ταμπέλες έχουν όμως
πολιτισμική, αλλά πολλές φορές και γεωγραφική ταυτότητα. Οι μικρές κοινωνίες
των ανθρώπων που τις απαρτίζουν έχουν κοινές εκφράσεις, κανόνες, ήθη, έθιμα,
συγκρότηση, σχηματίζοντας ένα υποσύνολο που αλληλεπιδρά με τις γεωμορφολογικές
συνθήκες του τόπου. Η ανάγνωση της εκάστοτε «ταμπέλας», δηλαδή η αναγνώριση των
πολιτισμικών χαρακτηριστικών μιας περιοχής, είναι πολύ δύσκολη και επίπονη
υπόθεση. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που μπορούν να σχηματίσουν ένα αξιόπιστο
εγχειρίδιο πολιτισμικής γεωγραφίας περιοχών της Ελλάδας. Προσωπικά για να βγάλω
μιαν άκρη, διαβάζω και παρατηρώ όσο μπορώ πιο προσεκτικά. Πολλές φορές τα
καταφέρνω, άλλοτε πάλι τα μπερδεύω!
Η διαδρομή στην οποία αναφέρομαι σήμερα θα μπορούσε να έχει τον τίτλο «Γιάννινα - Ηγουμενίτσα» ή «Αναζητώντας τον ποταμό Θύαμι - Καλαμά». Σύμφωνα όμως με την εξαίρετη «Σύγχρονη Πολιτισμική Γεωγραφία του Νομού Ιωαννίνων», που επιμελήθηκε ο Βασίλης Νιτσιάκος και εξέδωσε η Νομαρχία, η βόλτα μου ξεκίνησε από τα Κούρεντα, μπήκε για λίγο στα χωριά του Ανω Καλαμά, πέρασε από την Ντουσκάρα, αντίκρυσε την Παραμυθιά και βγήκε στη θάλασσα διασχίζοντας τον Νομό Θεσπρωτίας. Αν όλα αυτά τα ονόματα σάς ακούγονται παράξενα, τότε δεν έχετε παρά να ψάξετε να βρείτε τις διαφορές. Είναι εκπληκτικό το πόσα θα μάθετε να ξεχωρίζετε μονάχα με προσεκτική παρατήρηση. Αν δηλαδή σας εξηγήσει κάποιος ότι ντούσκο ονομάζεται η βελανιδιά, τότε η περιοχή της Ντουσκάρας... φαίνεται με το μάτι!
Από τους πιο δύσκολους, πολυσύχναστους, αλλά και επικίνδυνους δρόμους του εθνικού οδικού δικτύου είναι εκείνος που συνδέει τα Γιάννινα με την Ηγουμενίτσα. Ολοι προσπαθούν να τον «τελειώσουν» όσο πιο γρήγορα γίνεται, αλλά χάνουν πολλά όμορφα σημεία εκατέρωθεν της διαδρομής. Η πρώτη μου παράκαμψη έγινε προς το χωριό Δεσποτικό. Αφού πέρασα πάνω από το γεφύρι της Γερομήτσανης, το οποίο δυστυχώς δέχθηκε τσιμεντόστρωση πάνω από την πέτρινη καμάρα, συνέχισα δεξιά στη μικρή ταμπέλα με κατεύθυνση τον αναπαλαιωμένο νερόμυλο. Περνώντας δίπλα από δύο ιχθυοτροφεία, αντίκρυσα το παλιό πέτρινο κτίσμα και θαύμασα, άλλη μία φορά, τη μαγεία τού να παραμένει ζωντανή μια παραδοσιακή μονάδα υδροκίνησης.
Επιστροφή στον κεντρικό δρόμο και στροφή στην επόμενη διασταύρωση για Εκκλησοχώρι. Ο Καλαμάς παρουσιάζεται εντυπωσιακός και ορμητικός, αφήνοντας την πυκνή βλάστηση να τον περιβάλλει, αντικατοπτρίζοντας ένα χρώμα ενδιάμεσο από το πράσινο των φύλλων και το γαλάζιο του ουρανού. Ο στενός επαρχιακός δρόμος περνάει επάνω από τη σιδερένια στρατιωτική γέφυρα, αφήνει δίπλα του πνιγμένους στην πρασινάδα παραποτάμιους χωματόδρομους και φθάνει σε ένα από τα ομορφότερα χωριά της περιοχής του Ανω Καλαμά. Η συστάδα των πέτρινων σπιτιών στο Εκκλησοχώρι, που διατηρούν αυθεντικά στοιχεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής σε συνδυασμό με την απρόσμενη καθαριότητα και περιποίηση από τους κατοίκους, κάνουν τον επισκέπτη να πάρει μια βαθιά ανάσα ικανοποίησης. Θαυμάσια η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, αλλά και το παλιό πέτρινο σχολείο, που αν και έπιασε φωτιά, αναστηλώθηκε και δέχθηκε κεραμιδένια στέγη.
Αλλη μια παράκαμψη κυκλική αυτήν τη φορά περνάει από τα Κούρεντα στην Ντουσκάρα και επιστρέφει στον κεντρικό δρόμο προς Ηγουμενίτσα. Ακολουθώ την ταμπέλα που δείχνει για Πολύδωρο και Διχούνι και περνάω το άλλο μεγάλο ποτάμι την Τίρια. Το παλιό Μάζι, που μετονομάστηκε σε Πολύδωρο, διατηρεί ελάχιστα σημάδια από το παρελθόν. Από εδώ και πέρα, μπαίνουμε σε μια περιοχή που παλαιότερα ονομαζόταν Παρασούλι (Μάζι, Ραδοβίζι, Γρανίτσα, Ζάλογκο, Βερενίκη, Δοβλά), ανήκε στη σουλιώτικη κοινοπολιτεία, οι κάτοικοί του έλαβαν μέρος σε όλους τους αγώνες κατά των Τούρκων, αλλά είχαν περισσότερους ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς με την Παραμυθιά, παρά με τον Νομό Ιωαννίνων στον οποίο ανήκουν σήμερα.
Στη φαρδιά λαγκαδιά που ανοίγεται μπροστά, τρέχει ο παραπόταμος του Καλαμά, Μπάνιας, και απέναντί μας διακρίνονται το Ζάλογκο και ψηλά στα Ακρο-Κεραύνια όρη (όρη Παραμυθιάς) αχνά φαίνεται ένα τείχος από το κάστρο της Βερενίκης. Μετά το Ραδοβίζι, ο δρόμος οδηγεί στο ονομαστό μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου (Διχουνίου), το οποίο είχε ως ορμητήριο ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος ή Σκυλόσοφος. Στις 10 Σεπτεμβρίου του 1611 ο Διονύσιος έχοντας οργανώσει έναν μικρό στρατό έκανε επανάσταση εναντίον των Τούρκων και εκστράτευσε μέχρι τα Γιάννινα. Δυστυχώς, όμως, η επανάσταση απέτυχε και για αντίποινα οι Έλληνες εκδιώχθηκαν από το κάστρο των Ιωαννίνων, γκρεμίστηκαν όλες οι εκκλησίες της περιοχής και χρειάστηκαν να περάσουν 150 χρόνια για να αρχίσουν να ξαναχτίζονται.
Στο μοναστήρι του Αγ. Δημητρίου δεν μένει πια κανείς, αλλά το καθολικό είναι υπέροχο. Τα γύρω νεοελληνικά κτίσματα πάντως χαλάνε τη γενικότερη εικόνα της μονής, που ελπίζει να αποκτήσει κάποτε ξανά μια μικρή μοναστική κοινότητα.
Μπαίνοντας στο Διχούνι, ακολουθώ έναν παρακαμπτήριο χωματόδρομο προς Βερενίκη, περνάω τον Μπάνια, ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό φαράγγι που ονομάζεται Ραδιό και προχωρώ προς Δοβλά. Στο χωριό των περίπου 30 κτηνοτρόφων ξεχωρίζει η εκκλησία του Αγ. Ιωάννη, που ανακαινίζεται με το πέτρινο διώροφο καμπαναριό. Αφιερωμένη στον Αγ. Ιωάννη είναι και η εκκλησία του χωριού Φτέρη, που φαίνεται κάτασπρη πάνω σε έναν λόφο. Αν παρατηρήσει όμως κανείς προσεκτικά, θα δει ότι λίγο πιο πάνω από τη βάση του λόφου υπάρχει η παλιά πανέμορφη εκκλησιά, που καμία σχέση, ούτε αρχιτεκτονικά ούτε αισθητικά, δεν έχει με τη σύγχρονη. Δυστυχώς, όμως, αυτό το ηπειρώτικο αριστούργημα το άφησαν να γκρεμιστεί σε σημείο που να είναι πολύ δύσκολη και δαπανηρή η ανακαίνισή του. Κρίμα, γιατί είμαι σίγουρος ότι και ο Αη Γιάννης την παλιά εκκλησία θα προτιμούσε!
Τα δύο επόμενα χωριά επάνω στον δρόμο είναι το Ανω και Κάτω Ζάλογγο. Γράφονται με «γκ» και όχι με «γγ» για να ξεχωρίζουν από το πολύ γνωστό σε όλους μας Ζάλογγο, της Ηπείρου όμως και αυτό!
Πολύ γνωστά έχουν γίνει τα δύο ετούτα χωριά για τη διαμάχη τους όσον αφορά την έδρα ενός δήμου που έγινε με εθελουσία συνένωση οικισμών (τέως Δήμος Βερενίκης). Η υπόθεση έφθασε μέχρι το Συμβούλιο της Επικρατείας αλλά, πριν βγει η απόφαση για το αν θα γίνει η έδρα στο Πάνω ή στο Κάτω Ζάλογκο, έγινε η συνένωση των κοινοτήτων με το σχέδιο «Ιω. Καποδίστριας», οπότε όλα τους, συν μερικά ακόμα, ανήκουν στον Δήμο Μολοσσών με έδρα τον Βουτσαρά! Τα ανέκδοτα γι' αυτή την κατάσταση δεν έλειψαν... οπότε εάν θέλεις να πάρεις το λεωφορείο Πεκίνο-Ζάλογκο θα πρέπει να διευκρινίσεις στο γκισέ εάν πηγαίνεις στο Πάνω ή στο Κάτω!
Στην περιοχή αυτή που το ντούσκο (βελανιδιά) κάνει δυναμική εμφάνιση μπορείς να θαυμάσεις την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (με τη σπάνια αγιογραφία σε ξύλο του Αγίου Δονάτου) και το ονομαστό πέτρινο, τοξωτό Ζαλογκογέφυρο στο ποτάμι (δύσκολη διαδρομή για αυτοκίνητο).
Ο δρόμος από το Ζάλογκο καταλήγει στην κεντρική οδική αρτηρία προς Ηγουμενίτσα και επιστρέφοντας κανείς στο τουριστικό πέρασμα της Βροσίνας, μπορεί να θαυμάσει τον Καλαμά να πραγματοποιεί μαιανδρισμούς γύρω από το μοναστήρι της Αγ. Παρασκευής Τραζανίτισσας, την Παναγιά την Ραϊδιώτισσα σύρριζα στον βράχο (προσεγγίζεται με μονοπάτι από τη Βροσίνα) και το παραδοσιακό πέτρινο γεφύρι της Βροσίνας του 1605, πάνω από το οποίο περνούσε το μονοπάτι για τη Σαγιάδα Θεσπρωτίας.
Η διαδρομή στην οποία αναφέρομαι σήμερα θα μπορούσε να έχει τον τίτλο «Γιάννινα - Ηγουμενίτσα» ή «Αναζητώντας τον ποταμό Θύαμι - Καλαμά». Σύμφωνα όμως με την εξαίρετη «Σύγχρονη Πολιτισμική Γεωγραφία του Νομού Ιωαννίνων», που επιμελήθηκε ο Βασίλης Νιτσιάκος και εξέδωσε η Νομαρχία, η βόλτα μου ξεκίνησε από τα Κούρεντα, μπήκε για λίγο στα χωριά του Ανω Καλαμά, πέρασε από την Ντουσκάρα, αντίκρυσε την Παραμυθιά και βγήκε στη θάλασσα διασχίζοντας τον Νομό Θεσπρωτίας. Αν όλα αυτά τα ονόματα σάς ακούγονται παράξενα, τότε δεν έχετε παρά να ψάξετε να βρείτε τις διαφορές. Είναι εκπληκτικό το πόσα θα μάθετε να ξεχωρίζετε μονάχα με προσεκτική παρατήρηση. Αν δηλαδή σας εξηγήσει κάποιος ότι ντούσκο ονομάζεται η βελανιδιά, τότε η περιοχή της Ντουσκάρας... φαίνεται με το μάτι!
Από τους πιο δύσκολους, πολυσύχναστους, αλλά και επικίνδυνους δρόμους του εθνικού οδικού δικτύου είναι εκείνος που συνδέει τα Γιάννινα με την Ηγουμενίτσα. Ολοι προσπαθούν να τον «τελειώσουν» όσο πιο γρήγορα γίνεται, αλλά χάνουν πολλά όμορφα σημεία εκατέρωθεν της διαδρομής. Η πρώτη μου παράκαμψη έγινε προς το χωριό Δεσποτικό. Αφού πέρασα πάνω από το γεφύρι της Γερομήτσανης, το οποίο δυστυχώς δέχθηκε τσιμεντόστρωση πάνω από την πέτρινη καμάρα, συνέχισα δεξιά στη μικρή ταμπέλα με κατεύθυνση τον αναπαλαιωμένο νερόμυλο. Περνώντας δίπλα από δύο ιχθυοτροφεία, αντίκρυσα το παλιό πέτρινο κτίσμα και θαύμασα, άλλη μία φορά, τη μαγεία τού να παραμένει ζωντανή μια παραδοσιακή μονάδα υδροκίνησης.
Επιστροφή στον κεντρικό δρόμο και στροφή στην επόμενη διασταύρωση για Εκκλησοχώρι. Ο Καλαμάς παρουσιάζεται εντυπωσιακός και ορμητικός, αφήνοντας την πυκνή βλάστηση να τον περιβάλλει, αντικατοπτρίζοντας ένα χρώμα ενδιάμεσο από το πράσινο των φύλλων και το γαλάζιο του ουρανού. Ο στενός επαρχιακός δρόμος περνάει επάνω από τη σιδερένια στρατιωτική γέφυρα, αφήνει δίπλα του πνιγμένους στην πρασινάδα παραποτάμιους χωματόδρομους και φθάνει σε ένα από τα ομορφότερα χωριά της περιοχής του Ανω Καλαμά. Η συστάδα των πέτρινων σπιτιών στο Εκκλησοχώρι, που διατηρούν αυθεντικά στοιχεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής σε συνδυασμό με την απρόσμενη καθαριότητα και περιποίηση από τους κατοίκους, κάνουν τον επισκέπτη να πάρει μια βαθιά ανάσα ικανοποίησης. Θαυμάσια η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, αλλά και το παλιό πέτρινο σχολείο, που αν και έπιασε φωτιά, αναστηλώθηκε και δέχθηκε κεραμιδένια στέγη.
Αλλη μια παράκαμψη κυκλική αυτήν τη φορά περνάει από τα Κούρεντα στην Ντουσκάρα και επιστρέφει στον κεντρικό δρόμο προς Ηγουμενίτσα. Ακολουθώ την ταμπέλα που δείχνει για Πολύδωρο και Διχούνι και περνάω το άλλο μεγάλο ποτάμι την Τίρια. Το παλιό Μάζι, που μετονομάστηκε σε Πολύδωρο, διατηρεί ελάχιστα σημάδια από το παρελθόν. Από εδώ και πέρα, μπαίνουμε σε μια περιοχή που παλαιότερα ονομαζόταν Παρασούλι (Μάζι, Ραδοβίζι, Γρανίτσα, Ζάλογκο, Βερενίκη, Δοβλά), ανήκε στη σουλιώτικη κοινοπολιτεία, οι κάτοικοί του έλαβαν μέρος σε όλους τους αγώνες κατά των Τούρκων, αλλά είχαν περισσότερους ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς με την Παραμυθιά, παρά με τον Νομό Ιωαννίνων στον οποίο ανήκουν σήμερα.
Στη φαρδιά λαγκαδιά που ανοίγεται μπροστά, τρέχει ο παραπόταμος του Καλαμά, Μπάνιας, και απέναντί μας διακρίνονται το Ζάλογκο και ψηλά στα Ακρο-Κεραύνια όρη (όρη Παραμυθιάς) αχνά φαίνεται ένα τείχος από το κάστρο της Βερενίκης. Μετά το Ραδοβίζι, ο δρόμος οδηγεί στο ονομαστό μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου (Διχουνίου), το οποίο είχε ως ορμητήριο ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος ή Σκυλόσοφος. Στις 10 Σεπτεμβρίου του 1611 ο Διονύσιος έχοντας οργανώσει έναν μικρό στρατό έκανε επανάσταση εναντίον των Τούρκων και εκστράτευσε μέχρι τα Γιάννινα. Δυστυχώς, όμως, η επανάσταση απέτυχε και για αντίποινα οι Έλληνες εκδιώχθηκαν από το κάστρο των Ιωαννίνων, γκρεμίστηκαν όλες οι εκκλησίες της περιοχής και χρειάστηκαν να περάσουν 150 χρόνια για να αρχίσουν να ξαναχτίζονται.
Στο μοναστήρι του Αγ. Δημητρίου δεν μένει πια κανείς, αλλά το καθολικό είναι υπέροχο. Τα γύρω νεοελληνικά κτίσματα πάντως χαλάνε τη γενικότερη εικόνα της μονής, που ελπίζει να αποκτήσει κάποτε ξανά μια μικρή μοναστική κοινότητα.
Μπαίνοντας στο Διχούνι, ακολουθώ έναν παρακαμπτήριο χωματόδρομο προς Βερενίκη, περνάω τον Μπάνια, ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό φαράγγι που ονομάζεται Ραδιό και προχωρώ προς Δοβλά. Στο χωριό των περίπου 30 κτηνοτρόφων ξεχωρίζει η εκκλησία του Αγ. Ιωάννη, που ανακαινίζεται με το πέτρινο διώροφο καμπαναριό. Αφιερωμένη στον Αγ. Ιωάννη είναι και η εκκλησία του χωριού Φτέρη, που φαίνεται κάτασπρη πάνω σε έναν λόφο. Αν παρατηρήσει όμως κανείς προσεκτικά, θα δει ότι λίγο πιο πάνω από τη βάση του λόφου υπάρχει η παλιά πανέμορφη εκκλησιά, που καμία σχέση, ούτε αρχιτεκτονικά ούτε αισθητικά, δεν έχει με τη σύγχρονη. Δυστυχώς, όμως, αυτό το ηπειρώτικο αριστούργημα το άφησαν να γκρεμιστεί σε σημείο που να είναι πολύ δύσκολη και δαπανηρή η ανακαίνισή του. Κρίμα, γιατί είμαι σίγουρος ότι και ο Αη Γιάννης την παλιά εκκλησία θα προτιμούσε!
Τα δύο επόμενα χωριά επάνω στον δρόμο είναι το Ανω και Κάτω Ζάλογγο. Γράφονται με «γκ» και όχι με «γγ» για να ξεχωρίζουν από το πολύ γνωστό σε όλους μας Ζάλογγο, της Ηπείρου όμως και αυτό!
Πολύ γνωστά έχουν γίνει τα δύο ετούτα χωριά για τη διαμάχη τους όσον αφορά την έδρα ενός δήμου που έγινε με εθελουσία συνένωση οικισμών (τέως Δήμος Βερενίκης). Η υπόθεση έφθασε μέχρι το Συμβούλιο της Επικρατείας αλλά, πριν βγει η απόφαση για το αν θα γίνει η έδρα στο Πάνω ή στο Κάτω Ζάλογκο, έγινε η συνένωση των κοινοτήτων με το σχέδιο «Ιω. Καποδίστριας», οπότε όλα τους, συν μερικά ακόμα, ανήκουν στον Δήμο Μολοσσών με έδρα τον Βουτσαρά! Τα ανέκδοτα γι' αυτή την κατάσταση δεν έλειψαν... οπότε εάν θέλεις να πάρεις το λεωφορείο Πεκίνο-Ζάλογκο θα πρέπει να διευκρινίσεις στο γκισέ εάν πηγαίνεις στο Πάνω ή στο Κάτω!
Στην περιοχή αυτή που το ντούσκο (βελανιδιά) κάνει δυναμική εμφάνιση μπορείς να θαυμάσεις την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (με τη σπάνια αγιογραφία σε ξύλο του Αγίου Δονάτου) και το ονομαστό πέτρινο, τοξωτό Ζαλογκογέφυρο στο ποτάμι (δύσκολη διαδρομή για αυτοκίνητο).
Ο δρόμος από το Ζάλογκο καταλήγει στην κεντρική οδική αρτηρία προς Ηγουμενίτσα και επιστρέφοντας κανείς στο τουριστικό πέρασμα της Βροσίνας, μπορεί να θαυμάσει τον Καλαμά να πραγματοποιεί μαιανδρισμούς γύρω από το μοναστήρι της Αγ. Παρασκευής Τραζανίτισσας, την Παναγιά την Ραϊδιώτισσα σύρριζα στον βράχο (προσεγγίζεται με μονοπάτι από τη Βροσίνα) και το παραδοσιακό πέτρινο γεφύρι της Βροσίνας του 1605, πάνω από το οποίο περνούσε το μονοπάτι για τη Σαγιάδα Θεσπρωτίας.
...................
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου